Trong nhiều năm, ngành gỗ Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ trên bản đồ thế giới với tư cách là một công xưởng sản xuất khổng lồ, hiệu quả. Nhưng đằng sau ánh hào quang của những con số xuất khẩu là một thực tế phũ phàng: phần lớn giá trị của chuỗi cung ứng vẫn nằm lại ở các khâu trung gian, trong khi các nhà sản xuất chỉ nhận được một phần lợi nhuận khiêm tốn. Việc “quen với phương thức gia công” đã tạo ra một vùng an toàn, nhưng cũng là một chiếc bóng lớn che khuất tiềm năng thực sự của ngành. Giờ đây, một cuộc chuyển mình mang tính bước ngoặt đang diễn ra. Các doanh nghiệp đang bắt đầu một hành trình đầy thách thức nhưng tất yếu: thoát khỏi cái bóng của gia công để đi tìm giá trị thực sự nằm ở thiết kế và bản sắc thương hiệu.

Cái bẫy của sự an phận

“Không dễ để trang bị được giá trị thiết kế”, ông Nguyễn Văn Thu, Tổng giám đốc Công ty Thành Tâm, đã thẳng thắn thừa nhận. Lời thú nhận này đã nói lên trăn trở của cả một ngành. Việc chỉ tập trung vào sản xuất theo đơn đặt hàng (OEM) tuy mang lại sự ổn định ngắn hạn, nhưng lại triệt tiêu động lực sáng tạo và kìm hãm sự phát triển của thương hiệu. Trong khi các doanh nghiệp Việt Nam sở hữu thế mạnh sản xuất, phần lớn “vẫn bằng lòng với hiện tại”.

Tuy nhiên, cú sốc từ đợt suy giảm đơn hàng của năm 2023 đã buộc nhiều doanh nghiệp phải xem lại mô hình của mình. Họ nhận ra rằng, việc phụ thuộc hoàn toàn vào các đơn hàng gia công khiến họ trở nên vô cùng bị động trước những biến động của thị trường. Lợi nhuận mỏng, không có thương hiệu riêng, và không có sự kết nối trực tiếp với người tiêu dùng cuối là những điểm yếu chí mạng. Cuộc khủng hoảng này, dù khó khăn, lại chính là chất xúc tác cần thiết, thúc đẩy một cuộc “thức tỉnh” về sự cần thiết phải xây dựng giá trị nội tại.

Đi tìm ‘bản sắc Việt’ trong thiết kế đương đại

Để thoát khỏi cái bóng của gia công, chìa khóa không chỉ nằm ở việc tạo ra các sản phẩm chất lượng, mà là tạo ra những sản phẩm có linh hồn, có câu chuyện. Đó chính là hành trình đi tìm “bản sắc Việt”.

Theo ông Thu, để có thể chạm đến người dùng ở các thị trường mục tiêu, doanh nghiệp “cần có được những thiết kế mang đậm bản sắc văn hóa Việt, đồng thời phù hợp với xu hướng thiết kế nội thất hiện đại trên thế giới”. Đây là một bài toán cân bằng tinh tế: làm thế nào để các giá trị truyền thống, di sản văn hóa có thể được thể hiện qua một lăng kính sáng tạo đương đại, được người tiêu dùng toàn cầu đón nhận.

Tinh thần này đang được thể hiện rõ nét qua các sự kiện lớn của ngành. HawaExpo 2025 được định vị là một hội chợ tiên phong “tôn vinh di sản văn hóa Việt qua lăng kính sáng tạo đương đại”. Từ cổng chào đến từng gian hàng đều được chăm chút để truyền tải tinh thần đổi mới và bản sắc Việt Nam.

Những bước chân tiên phong

Cuộc chuyển mình này không chỉ là lý thuyết, mà đã được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể của các doanh nghiệp tiên phong. Họ đang nỗ lực mang đến những bộ sưu tập đột phá, nơi sự sáng tạo không chỉ dừng lại ở kiểu dáng mà còn ở vật liệu và công năng.

Công ty Thành Tâm đã giới thiệu dòng gỗ kỹ thuật Thermowood bền bỉ và mở rộng sang các sản phẩm nội thất kết hợp gỗ với kim loại, hay các loại vải bọc chống tia UV để tiếp cận giới trẻ.

A&M Industry Việt Nam cũng đang cải tiến thiết kế để tiếp cận được người dùng trẻ.

Forexco Quảng Ngãi trình làng các sản phẩm kết hợp vật liệu xanh thân thiện với môi trường.

Thương hiệu Sintai ra mắt dòng ngoại thất sáng tạo với thiết kế tối ưu công năng.

Những nỗ lực này cho thấy một sự thay đổi trong tư duy: “đổi mới sáng tạo phải hướng đến thị trường mục tiêu”. Các doanh nghiệp đang chủ động nghiên cứu thị hiếu, thay vì chỉ thụ động sản xuất theo bản vẽ được giao.

Ươm mầm cho một hệ sinh thái sáng tạo

Một vài doanh nghiệp đơn lẻ không thể tạo nên một cuộc cách mạng. Để giá trị thiết kế thực sự trở thành sức mạnh của cả ngành, cần có một hệ sinh thái ươm mầm và nuôi dưỡng tài năng.

Các sân chơi sáng tạo như giải thưởng thiết kế Hoa Mai Design Award 2025 đang đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Đây là nơi dành cho các nhà thiết kế trẻ, thúc đẩy sự ra đời của những ý tưởng nội thất mới, góp phần làm phong phú hơn cho hệ sinh thái sản phẩm “made in Vietnam”. Cùng với các buổi “Design Talk” tại HawaExpo, những hoạt động này đang dần hình thành một văn hóa tôn vinh sự sáng tạo trong toàn ngành.

Tóm lại, hành trình thoát khỏi cái bóng của gia công là một con đường dài và đầy chông gai, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc vào con người, công nghệ và thương hiệu. Nhưng đó là con đường duy nhất để ngành gỗ Việt Nam có thể giành lại phần giá trị xứng đáng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Bằng cách xây dựng một bản sắc riêng, đặt thiết kế làm trọng tâm và cùng nhau vun đắp một hệ sinh thái sáng tạo, các doanh nghiệp không chỉ tăng được biên lợi nhuận, mà còn đang kiến tạo nên một tương lai bền vững, nơi thương hiệu nội thất Việt Nam được biết đến không phải vì giá rẻ, mà vì giá trị..

BLNCNC