Từ một nghề mộc thủ công truyền thống, ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam đã viết nên một câu chuyện tăng trưởng phi thường trong hơn hai thập kỷ qua. Đó là một hành trình đầy ấn tượng, từ con số xuất khẩu khiêm tốn 219 triệu USD đã vươn mình trở thành một cường quốc sản xuất, chiếm lĩnh vị trí á quân trên bản đồ xuất khẩu đồ nội thất toàn cầu. Hành trình này được định hình bởi hai giá trị cốt lõi: sự tự cường trong nội lực sản xuất và cam kết bền vững với các tiêu chuẩn quốc tế, tạo nên một nền tảng vững chắc cho những bước tiến xa hơn trong tương lai.

GIAI ĐOẠN 2000-2009: ĐẶT NỀN MÓNG VỮNG CHẮC CHO HỘI NHẬP

Thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 21 chứng kiến những bước đi mang tính nền tảng, mở đường cho ngành gỗ Việt Nam tiến ra sân chơi toàn cầu. Xuất phát điểm năm 2000 chỉ với 219 triệu USD kim ngạch xuất khẩu, ngành đã nhanh chóng nắm bắt những cơ hội vàng từ hội nhập kinh tế quốc tế.

Mở cửa thị trường chiến lược: Việc ký kết Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kỳ (BTA) năm 2000 được xem là cú hích lịch sử, mở ra cánh cửa vào thị trường tiêu thụ đồ gỗ lớn nhất thế giới.

Tăng trưởng bùng nổ: Lợi thế từ BTA đã nhanh chóng được hiện thực hóa. Chỉ sau 4 năm, vào năm 2004, kim ngạch xuất khẩu đã tăng gấp 5 lần, lần đầu tiên cán mốc 1 tỷ USD.

Thử thách đầu tiên: Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2009 đã khiến kim ngạch xuất khẩu lần đầu sụt giảm nhẹ, nhưng đây cũng là phép thử quan trọng cho thấy sức chống chịu và tiềm năng phục hồi của ngành.

GIAI ĐOẠN 2010-2018: TĂNG TỐC NGOẠN MỤC VÀ HÀNH TRÌNH TỰ CƯỜNG

Nếu thập kỷ trước là giai đoạn mở đường, thì giai đoạn 2010-2018 là thời kỳ ngành gỗ tăng tốc mạnh mẽ và khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Sự bứt phá này không chỉ đến từ các yếu tố thị trường mà còn bắt nguồn từ một cuộc chuyển mình nội tại mang tính chiến lược: tự chủ nguồn nguyên liệu.

Khẳng định vị thế khu vực và thế giới: Năm 2012, với kim ngạch xuất khẩu đạt 4,6 tỷ USD, Việt Nam chính thức trở thành quốc gia xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn nhất Đông Nam Á. Đến năm 2018, vị thế này được củng cố vượt bậc: đứng thứ nhất Đông Nam Á, thứ hai châu Á và thứ năm trên thế giới.

Bước ngoặt tự chủ: Thành tựu lớn nhất trong giai đoạn này là sự chủ động về nguồn gỗ rừng trồng trong nước. Ngành đã giảm thành công tỷ lệ nhập khẩu nguyên liệu từ 70% (trước 2010) xuống chỉ còn 40% vào năm 2013. Bước đi này không chỉ giúp giảm phụ thuộc, ổn định sản xuất mà còn là nền tảng cốt lõi cho sự phát triển bền vững sau này.

Cam kết về sự bền vững: Dấu ấn quan trọng trong giai đoạn này là việc ký kết Hiệp định VPA/FLEGT với Liên minh châu Âu (EU) năm 2018. Đây là một cam kết mạnh mẽ về việc thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại gỗ hợp pháp, nâng cao uy tín và tạo lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm gỗ Việt tại các thị trường khó tính.

Giai đoạn từ 2019 đến nay là minh chứng rõ nét nhất cho sức vươn và khả năng thích ứng phi thường của ngành gỗ Việt Nam, bất chấp những biến động lớn của kinh tế toàn cầu.

Chinh phục những đỉnh cao mới: Kim ngạch xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng ấn tượng, đạt 11,3 tỷ USD năm 2019. Việc ký kết Hiệp định EVFTA cùng năm đã tạo thêm đòn bẩy để thâm nhập sâu hơn vào thị trường 27 nước thành viên EU.

Vượt qua đại dịch: Giữa bối cảnh đại dịch COVID-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành gỗ Việt Nam đã biến thách thức thành cơ hội, đẩy mạnh chuyển đổi số và thương mại điện tử, duy trì đà tăng trưởng.

Dấu ấn lịch sử tại thị trường Mỹ: Năm 2021, Việt Nam đã làm nên lịch sử khi vượt qua Trung Quốc, trở thành quốc gia xuất khẩu đồ gỗ lớn nhất vào thị trường Mỹ – một thành tựu mang tính biểu tượng.

Vị thế Á quân thế giới: Đến năm 2024, ngành gỗ đã xác lập một vị thế vững chắc trên bản đồ thế giới: giữ vai trò là một trong 6 ngành hàng xuất khẩu chủ lực của kinh tế Việt Nam, và quan trọng hơn cả, trở thành nhà xuất khẩu đồ nội thất lớn thứ hai thế giới với tổng kim ngạch đạt 16,25 tỷ USD.