Sáu tháng đầu năm 2026, ngành lâm nghiệp Nghệ An triển khai nhiệm vụ trong điều kiện thời tiết diễn biến phức tạp, nguy cơ cháy rừng thường xuyên ở mức cao, tổ chức bộ máy và phương thức quản lý có nhiều thay đổi khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh đó, các nhiệm vụ về bảo vệ, phát triển rừng, khai thác gỗ, quản lý giống, bảo tồn thiên nhiên và thực hiện chính sách lâm nghiệp vẫn đạt nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng để hoàn thành mục tiêu cả năm.
Kết quả 6 tháng không chỉ thể hiện qua diện tích rừng được trồng mới hay sản lượng gỗ khai thác, mà còn cho thấy bước chuyển từ quản lý rừng theo phương thức truyền thống sang phát triển lâm nghiệp bền vững, đa giá trị, gắn với chứng chỉ rừng, dịch vụ môi trường, dữ liệu số và công nghiệp chế biến.
Trồng rừng và khai thác gỗ duy trì đà tăng trưởng
Đến hết tháng 6/2026, diện tích rừng trồng tập trung của Nghệ An đạt gần 13.743 ha, tăng 6,56% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng gỗ khai thác đạt gần 997.000 m³, tăng 6,75%. Kết quả này phản ánh sự chủ động của người dân, chủ rừng và các địa phương trong tổ chức sản xuất, đồng thời cho thấy nhu cầu nguyên liệu cho chế biến gỗ và lâm sản tiếp tục được duy trì.
Tiến độ trồng rừng tiếp tục được đẩy nhanh trong tháng 7. Lũy kế đến ngày 15/7/2026, toàn tỉnh đã trồng trên 16.000 ha rừng tập trung, đạt khoảng 76% kế hoạch năm và tăng 16% so với cùng kỳ năm 2025. Khoảng 4 triệu cây phân tán cũng đã được trồng, tăng 15% so với cùng kỳ; diện tích khoanh nuôi, chăm sóc rừng cơ bản hoàn thành theo kế hoạch giai đoạn.
Những con số trên tạo cơ sở để Nghệ An hoàn thành mục tiêu trồng 21.000 ha rừng tập trung trong năm 2026. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm diện tích mà còn phải kiểm soát chất lượng cây giống, nâng tỷ lệ sống, thực hiện thâm canh và từng bước chuyển sang rừng gỗ lớn. Nếu rừng tiếp tục được khai thác chủ yếu theo chu kỳ ngắn, nguồn nguyên liệu sẽ tập trung vào gỗ nhỏ, khó đáp ứng nhu cầu chế biến sâu và sản xuất sản phẩm có giá trị cao.
Diện tích rừng hiện có được bảo vệ tương đối ổn định
Nghệ An là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn nhất cả nước. Đến giữa tháng 7/2026, hơn 975.000 ha rừng hiện có được tổ chức quản lý, bảo vệ; tỷ lệ che phủ rừng duy trì trên 58%, vượt mục tiêu được xác định tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX.
Công tác quản lý nhà nước về quy hoạch, phát triển và sử dụng rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng, bảo tồn thiên nhiên và thực thi pháp luật lâm nghiệp được triển khai tương đối đồng bộ. Các lực lượng kiểm lâm, công an, quân đội, chính quyền cơ sở và chủ rừng tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm soát tại các khu vực trọng điểm, vùng giáp ranh và khu vực biên giới.
Trong 6 tháng đầu năm, Nghệ An tổ chức 512 lớp tập huấn, tuyên truyền về bảo tồn đa dạng sinh học với 13.520 lượt người tham gia; thực hiện các nhiệm vụ quản lý nguồn giống và quản lý hoạt động nuôi động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Những hoạt động này góp phần đưa công tác bảo vệ rừng từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng.
Tuy nhiên, nguy cơ xâm lấn, chặt phá rừng tự nhiên để lấy đất sản xuất vẫn còn tại một số khu vực. Áp lực sinh kế, địa bàn rộng, địa hình phức tạp và lực lượng quản lý còn mỏng tiếp tục là những thách thức lớn. Việc bảo vệ rừng vì vậy phải gắn chặt hơn với giao rừng, giao đất lâm nghiệp, tạo sinh kế hợp pháp và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể quản lý.
Chủ động ứng phó với nguy cơ cháy rừng
Nửa đầu năm 2026 ghi nhận nhiều đợt nắng nóng gay gắt, độ ẩm thấp, khiến nguy cơ cháy rừng tại nhiều địa bàn của Nghệ An thường xuyên được cảnh báo ở cấp nguy hiểm và cực kỳ nguy hiểm. Các địa phương, đơn vị chủ rừng đã tổ chức trực 24/24 giờ, xử lý thực bì, duy tu đường băng cản lửa, kiểm tra phương tiện và tăng cường lực lượng tại các khu vực trọng điểm.
Công nghệ số ngày càng được sử dụng nhiều hơn trong theo dõi và cảnh báo. Ảnh vệ tinh MODIS, LANDSAT, SENTINEL, SPOT6/7 cùng các phần mềm chuyên ngành giúp phát hiện điểm nhiệt, theo dõi biến động rừng và hỗ trợ xác minh hiện trường. Dữ liệu về chủ rừng, loại cây, trữ lượng và ranh giới rừng đang từng bước được tích hợp, tạo điều kiện rút ngắn thời gian xử lý khi xảy ra cháy hoặc phát hiện biến động bất thường.
Dù vậy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với lực lượng phản ứng nhanh và trách nhiệm cụ thể tại cơ sở. Nhiệm vụ trong thời gian còn lại của mùa khô là tiếp tục thực hiện nghiêm phương châm “bốn tại chỗ”, kiểm soát chặt hoạt động sử dụng lửa trong và gần rừng, đồng thời duy trì thông tin liên lạc thông suốt giữa chính quyền, kiểm lâm và chủ rừng.
Chứng chỉ rừng tiếp tục được mở rộng
Diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững của Nghệ An hiện đạt gần 42.000 ha. Đây là kết quả quan trọng trong quá trình chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.
Chứng chỉ quản lý rừng bền vững không chỉ tạo lợi thế cho doanh nghiệp chế biến mà còn thúc đẩy người trồng rừng thực hiện đúng quy trình từ giống, trồng, chăm sóc đến khai thác. Việc liên kết theo nhóm hộ hoặc hợp tác xã giúp khắc phục tình trạng diện tích nhỏ lẻ, giảm chi phí đánh giá và tạo nguồn nguyên liệu tập trung cho doanh nghiệp.
Trong năm 2026, Nghệ An dự kiến tiếp tục hỗ trợ xây dựng hồ sơ để cấp mới khoảng 7.000 ha rừng trồng; mục tiêu đến cuối năm đưa tổng diện tích rừng có chứng chỉ lên trên 50.000 ha. Đây cũng là điều kiện quan trọng để tỉnh thu hút các dự án sản xuất ván, đồ gỗ, nội thất và sản phẩm chế biến sâu thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu nhỏ cho dăm gỗ.
Dịch vụ môi trường rừng tạo thêm nguồn lực bảo vệ rừng
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Nghệ An huy động trên 79 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng, đạt khoảng 62% kế hoạch năm. Nguồn tài chính này góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, hỗ trợ chủ rừng, người nhận khoán và cộng đồng duy trì hoạt động tuần tra, bảo vệ rừng.
Cùng với tiền dịch vụ môi trường rừng, việc thực hiện Thỏa thuận chi trả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ tiếp tục mở rộng cách tiếp cận về giá trị của rừng. Rừng không chỉ được đánh giá bằng khối lượng gỗ mà còn thông qua khả năng bảo vệ nguồn nước, hấp thụ carbon, bảo tồn đa dạng sinh học và hỗ trợ sinh kế cộng đồng.
Tuy nhiên, việc chi trả phải bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và gắn với kết quả bảo vệ rừng thực tế. Trong những tháng cuối năm, các đơn vị cần hoàn thành kế hoạch thu, chi, rà soát đối tượng thụ hưởng và giải ngân kịp thời, đồng thời tăng cường kiểm tra việc sử dụng nguồn kinh phí tại cơ sở.
Một số điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ
Bên cạnh kết quả đạt được, ngành lâm nghiệp Nghệ An vẫn còn những hạn chế cần xử lý. Tiến độ xây dựng và phê duyệt kế hoạch giao rừng gắn với giao đất lâm nghiệp ở một số địa phương còn chậm; quyền quản lý trên một số diện tích chưa thật sự rõ ràng, ảnh hưởng đến việc bảo vệ rừng, đầu tư sản xuất và thụ hưởng các chính sách.
Công tác quản lý chất lượng giống cây lâm nghiệp chưa đồng đều. Nhu cầu giống tăng cao trong mùa trồng rừng có thể làm phát sinh tình trạng mua bán cây giống không rõ nguồn gốc, không bảo đảm tiêu chuẩn. Nếu không kiểm soát ngay từ đầu, hậu quả sẽ kéo dài trong toàn bộ chu kỳ rừng, làm giảm năng suất, chất lượng gỗ và hiệu quả đầu tư.
Sản xuất rừng trồng vẫn còn phân tán; liên kết giữa chủ rừng với doanh nghiệp chế biến chưa chặt chẽ. Nguồn gỗ nhỏ tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong khi nguyên liệu gỗ lớn cho đồ mộc và nội thất còn thiếu. Một số nơi vẫn xảy ra chặt phá, xâm lấn rừng tự nhiên, cho thấy việc quản lý địa bàn và phát hiện vi phạm từ cơ sở cần được tăng cường.
Nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm
Để hoàn thành kế hoạch năm 2026, Nghệ An phải tiếp tục bảo vệ tốt 975.346 ha rừng hiện có; trồng đủ 21.000 ha rừng tập trung; khoanh nuôi 70.000 ha; chăm sóc 67.580 ha; khai thác khoảng 2,2 triệu m³ gỗ rừng trồng và trồng 9 triệu cây phân tán. Tỉnh đồng thời phấn đấu đưa diện tích rừng gỗ lớn, rừng thâm canh và diện tích có chứng chỉ quản lý bền vững lên trên 50.000 ha.
Trước hết, công tác bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy phải tiếp tục được đặt ở mức ưu tiên cao. Chính quyền cấp xã cần nắm chắc địa bàn, rà soát phương án, phân công lực lượng và kiểm soát các khu vực có nguy cơ vi phạm. Các chủ rừng phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với diện tích được giao, không để phương án chỉ tồn tại trên hồ sơ.
Ngành lâm nghiệp cần hoàn thành nhiệm vụ điều tra rừng trên phạm vi toàn tỉnh, đẩy nhanh phê duyệt kế hoạch giao rừng gắn với giao đất lâm nghiệp cho hộ gia đình và cộng đồng. Dữ liệu ranh giới, trạng thái rừng, chủ quản lý và trữ lượng phải được chuẩn hóa, cập nhật và kết nối với hệ thống quản lý số.
Công tác quản lý giống cần được siết chặt thông qua kiểm tra cơ sở sản xuất, kinh doanh, truy xuất nguồn vật liệu giống và xử lý nghiêm trường hợp cung ứng cây giống không rõ nguồn gốc. Song song với đó, cần nhân rộng các giống có năng suất, chất lượng cao, phù hợp với điều kiện lập địa và mục tiêu phát triển rừng gỗ lớn.
Một nhiệm vụ dài hạn nhưng phải triển khai ngay là tổ chức lại chuỗi giá trị. Doanh nghiệp chế biến cần liên kết với chủ rừng từ khâu giống, kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm; vùng nguyên liệu được xây dựng dựa trên nhu cầu về loài cây, kích thước và chất lượng gỗ. Việc thu hút đầu tư cần ưu tiên chế biến sâu, sản phẩm hoàn thiện và tận dụng phụ phẩm theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Tạo nền tảng cho lâm nghiệp hiện đại
Kết quả 6 tháng đầu năm cho thấy lâm nghiệp Nghệ An đang duy trì được nền tảng phát triển tích cực: diện tích rừng được bảo vệ ổn định, trồng rừng và sản lượng gỗ tăng, chứng chỉ rừng được mở rộng, nguồn thu dịch vụ môi trường tiếp tục đóng góp cho sinh kế và bảo vệ rừng.
Tuy nhiên, nhiệm vụ của những tháng cuối năm không chỉ là hoàn thành các con số kế hoạch. Quan trọng hơn là xử lý những điểm nghẽn về đất đai, chủ rừng, giống, dữ liệu, liên kết nguyên liệu và chất lượng chế biến. Đây là điều kiện để đưa Nghị quyết số 05-NQ/TU về phát triển lâm nghiệp bền vững vào thực tiễn và tạo bước chuyển rõ ràng trong giai đoạn 2026–2030.
Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ cần phát huy vai trò kết nối nghiên cứu giống, số hóa vùng nguyên liệu, xây dựng mô hình rừng gỗ lớn và thu hút doanh nghiệp chế biến hiện đại. Khi bảo vệ rừng, phát triển nguyên liệu, công nghệ và thị trường được tổ chức trong một chuỗi thống nhất, Nghệ An sẽ có điều kiện chuyển lợi thế về diện tích rừng thành lợi thế về sản phẩm, giá trị và tăng trưởng xanh.
BLNCNC