Trong số này, Chi hội dăm gỗ có 4 nghìn tỷ đồng tiền hoàn thuế chưa được giải ngân cho đến cuối tháng 5 vừa qua. Trong đó, 11 doanh nghiệp xuất khẩu dăm lớn tại tỉnh Quảng Ninh đang chịu tổn thất lên tới 1.105 tỷ đồng tiền hoàn thuế chưa được giải ngân. Số tiền lớn này đã gây tổn thương đáng kể cho ngành gỗ và nền kinh tế nói chung. Ngoài ra, Chi hội gỗ dán cũng chưa được giải ngân số tiền hoàn thuế khoảng 500 tỷ đồng, còn lại là khoảng 1,6 nghìn tỷ đồng của các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm gỗ khác. Việc không được hoàn thuế đã gây ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp, từ thiếu vốn để nghiên cứu, sản xuất, thực hiện chiến lược marketing và khám phá thị trường xuất khẩu trên toàn cầu cho đến việc hỗ trợ nguồn lao động trong bối cảnh khan hiếm đơn hàng. Các doanh nghiệp đang gặp khó khăn vì không có cách nào tiếp cận với số vốn lớn đang bị tồn đọng và không có cơ hội để tái đầu tư và thu lợi nhuận. Ông Thang Văn Thông, đại diện Chi hội dăm gỗ Việt Nam, nhận định rằng: “Cơ quan Thuế có lý do để áp dụng các biện pháp quản lý chặt chẽ trong việc hoàn thuế giá trị gia tăng, tuy nhiên, những lý do này không phù hợp với tình hình thực tế hiện nay của các doanh nghiệp. Nếu việc hoàn thuế giá trị gia tăng vẫn tiếp tục gặp vướng mắc như hiện nay mà không có hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp sẽ mất niềm tin.” Các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ đang phải mua nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu. Nguồn nguyên liệu có độ phong phú tương đối, từ việc thu mua từ các hộ gia đình trồng rừng đến cơ sở sản xuất có thể truy xuất nguồn gốc ngay. Tuy nhiên, cũng có những sản phẩm được cung cấp thông qua các đối tác thương mại thứ ba, thậm chí thứ tư, khiến việc truy xuất nguồn gốc trở nên rất khó khăn.

Có sự khác biệt trong việc áp dụng chính sách pháp luật giữa các cơ quan chức năng. Theo quan điểm của các cơ quan này, doanh nghiệp chưa đủ cơ sở để được hoàn thuế. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đã chứng minh rằng họ đã hoàn thành nghĩa vụ trong các hợp đồng thương mại với đối tác và đã nhận được thanh toán. Hoàn thuế là một khoản tiền lớn và việc kéo dài thời gian hoàn thuế đã tạo ra áp lực đáng kể cho doanh nghiệp. Thiếu nguồn tiền để đầu tư vào quá trình sản xuất và tiếp tục thực hiện các đơn hàng xuất khẩu, các doanh nghiệp đã phải giảm sản xuất, hủy đơn hàng và thậm chí đối mặt với khả năng đóng cửa. Trong thời gian qua, ngành thuế cả nước đã nỗ lực rất nhiều để chủ động đề xuất các gói hỗ trợ giảm, miễn và giãn nộp thuế cho doanh nghiệp và người nộp thuế trong giai đoạn khó khăn. Những chính sách này đã được thực thi và giúp doanh nghiệp và người nộp thuế vượt qua một phần khó khăn của mình. Tuy nhiên, trong trường hợp cụ thể này, việc hoàn thuế giá trị gia tăng đang tác động không nhỏ đến doanh nghiệp xuất khẩu gỗ. Vướng mắc trong việc hoàn thuế giá trị gia tăng đã được Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đề cập trong nhiều diễn đàn và cuộc trò chuyện với các cơ quan quản lý nhà nước, nhưng cho đến nay chưa có bất kỳ sự thay đổi nào, ngoại trừ việc số tiền hoàn thuế vẫn tiếp tục tăng lên theo ngày.

Việc xác minh nguồn gốc gỗ đến tận hộ trồng rừng làm cho các doanh nghiệp gặp khó khăn. Đại diện Công ty TNHH 12/11 Hạ Long (Quảng Ninh) cho rằng việc xác minh nguồn gốc đến người trồng rừng là không khả thi, vì có tình trạng người có sổ đỏ không có rừng và người trồng rừng không có sổ đỏ. Ngoài ra, gỗ keo còn được trồng ở bờ sông, bờ ao,… Điều này khiến nhiều người trồng và bán gỗ không thể cung cấp sổ đỏ để chứng minh diện tích rừng trồng là của họ. Không chỉ khó khăn trong việc xác minh tính hợp pháp của nguyên liệu gỗ, các doanh nghiệp còn gặp khó khăn về thời gian hoàn thuế kéo dài quá lâu. Thời gian kiểm tra trước hoàn thuế được quy định là 40 ngày, nhưng các hồ sơ hoàn thuế của các doanh nghiệp thường bị kéo dài tới hơn 6 tháng mà không có quyết định hoàn thuế hoặc không hoàn thuế.

Một đại diện từ Công ty CP Cảng Thái Hưng cho biết: “Chúng tôi đã gửi hai bộ hồ sơ xin hoàn thuế giá trị gia tăng từ tháng 1/2022 đến tháng 5/2022, nhưng do yêu cầu xác định nguồn gốc hàng hóa từ F1, chúng tôi đã phải yêu cầu gia hạn thời gian nộp hồ sơ. Hồ sơ từ tháng 6/2022 đến tháng 3/2023 chưa được nộp lên Cục thuế vì lý do tương tự. Tổng số thuế giá trị gia tăng công ty đã trả và khai báo với cơ quan thuế từ tháng 1/2022 đến tháng 3/2023 là 171 tỷ đồng. Do đó, chúng tôi đề nghị được hoàn thuế từ tháng 1/2022 đến nay theo cách kiểm tra hồ sơ hoàn thuế như trước khi có Công văn 633/TCT-TTKT ngày 07/03/2022 của Tổng cục thuế.” Các doanh nghiệp cũng đề nghị kiểm tra hoàn thuế dựa trên việc Hải quan kiểm tra lô hàng tại kho hàng trước khi xuất, xem liệu hàng hóa có đúng như khai báo hay không, đã hoàn thành nghĩa vụ thuế theo quy định hay chưa và kiểm tra lại tiền thanh toán từ nước ngoài. Trong trường hợp không thể kiểm tra, họ đề nghị miễn thuế giá trị gia tăng đối với ngành dăm gỗ, và cho phép khấu trừ hoặc hoàn thuế các khoản thuế giá trị gia tăng của phần dịch vụ và logistics. Đối với khó khăn này, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cùng các doanh nghiệp gỗ tiếp tục kiến nghị Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế rà soát lại các vướng mắc trong các văn bản quy định hiện hành để giúp doanh nghiệp giải quyết khó khăn, đảm bảo nguồn tài chính để ký kết các hợp đồng mới và tránh tình trạng hiện tại khi có nhiều doanh nghiệp có đơn hàng nhưng không có vốn để thực hiện. Họ đề nghị Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế xem xét và giải quyết từng giai đoạn 3 tháng, 6 tháng cho các hồ sơ hoàn thuế của doanh nghiệp. Ông Đỗ Xuân Lập, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho biết: “Đối với doanh nghiệp xuất khẩu có hợp đồng với doanh nghiệp thương mại, các cơ quan quản lý nhà nước nên cho phép hoàn thuế giá trị gia tăng, vì đây là giao dịch kinh tế hợp pháp và đáp ứng đủ các điều kiện để hoàn thuế.” Ông cũng đề nghị Tổng cục Thuế chỉ đạo và hướng dẫn các cục thuế tỉnh và các chi cục thuế cấp huyện tiếp tục hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi trong thời gian tới, bao gồm: tăng cường kiểm tra các bộ hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng đã được lên lịch; tăng cường hỗ trợ việc hoàn thuế giá trị gia tăng để đảm bảo thực hiện đúng thời gian quy định theo luật hiện hành.

Hiện nay, quy định về quản lý và truy xuất nguồn gốc lâm sản theo Thông tư số 26/2022/TT-BNNPTNT rất phức tạp và không khả thi, đòi hỏi rất nhiều thời gian và chi phí để tiến hành xác minh đầy đủ. Vì vậy, ông Đỗ Xuân Lập đề xuất: “Chúng tôi đề nghị cơ quan Thuế tập trung kiểm soát chặt các nhà cung cấp và doanh nghiệp có xuất hóa đơn thông qua hệ thống hóa đơn điện tử. Nếu tình trạng hoàn thuế giá trị gia tăng vẫn tiếp tục kéo dài và chưa có giải pháp xử lý, Viforest đề nghị miễn thuế 10% đối với mặt hàng này, nhằm tránh tình trạng lợi dụng hoàn thuế giá trị gia tăng để gian lận ngân sách nhà nước. Hoặc đề nghị Nhà nước thiết lập chính sách để doanh nghiệp đóng thuế hộ cho khâu chế biến gỗ trung gian với mức 1,5% và cho phép doanh nghiệp hạch toán vào chi phí của mình…”

Đình Cường – Tổng hợp