Biên tập viên

Ngành gỗ Việt Nam không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đối mặt trực tiếp với tác động từ cạnh tranh và hàng rào thuế quan trong chuỗi thương mại toàn cầu. Khả năng tự chủ nguyên liệu trong nước sẽ là yếu tố then chốt, quyết định vị thế của Việt Nam với tư cách nguồn cung bền vững, duy trì và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thách Thức Kép: Thuế Quan và Phụ Thuộc Nguyên Liệu

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong 7 tháng đầu năm 2025 đạt 9,67 tỷ USD, tăng 8,3% so với cùng kỳ năm 2024. Hoa Kỳ vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm 55,9% thị phần.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng này đang bị đe dọa bởi hàng rào thuế quan. Việc Hoa Kỳ đang áp dụng mức thuế 20% đối với sản phẩm gỗ nhập khẩu từ Việt Nam tạo ra khó khăn lớn, làm giảm lợi thế cạnh tranh về giá. Điều này buộc các doanh nghiệp phải tìm cách tối ưu hóa chi phí sản xuất, mà nguyên liệu đầu vào chính là yếu tố có thể kiểm soát được.

Vấn đề lớn nhất mà ngành gỗ đang phải đối mặt chính là sự phụ thuộc nặng nề vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.

  • Năm 2024, ngành gỗ Việt Nam đã chi tới 2,81 tỷ USD để nhập khẩu gỗ nguyên liệu và sản phẩm gỗ.
  • Trong 7 tháng đầu năm 2025, giá trị nhập khẩu gỗ và lâm sản đạt 1,99 tỷ USD, tăng 27,7% so với cùng kỳ năm 2024.

Để đạt mục tiêu xuất khẩu 18 tỷ USD trong năm 2025, các doanh nghiệp chắc chắn sẽ phải gia tăng nhập khẩu nguyên liệu. Sự gia tăng phụ thuộc này không chỉ làm tăng áp lực về chi phí mà còn làm giảm tính minh bạch và tăng rủi ro pháp lý trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Chiến Lược Phát Triển Chiều Sâu: Rừng Gỗ Lớn và Công Nghệ

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, nhấn mạnh rằng để duy trì và nâng cao sức cạnh tranh, các doanh nghiệp phải tái cấu trúc và phát triển theo chiều sâu, thay vì chỉ gia công đơn thuần. Đổi mới, sáng tạo và ứng dụng công nghệ tiên tiến là rất cần thiết để nâng cao năng suất lao động, vốn đang còn thấp so với thế giới.

Giải pháp cốt lõi để giảm phụ thuộc và tăng cường tính bền vững là phát triển mạnh mẽ nguồn gỗ rừng trồng trong nước, đặc biệt là rừng gỗ lớn:

1. Đẩy mạnh Rừng Gỗ Lớn Có Chứng Chỉ FSC

Việt Nam đã cấm khai thác rừng tự nhiên từ năm 2014. Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng trồng hiện tại chỉ phục vụ sản xuất dăm gỗ (cây ngắn ngày, kích thước nhỏ), trong khi sản xuất đồ gỗ xuất khẩu cần cây có kích thước lớn và thân thẳng.

Kế hoạch của Chính phủ giai đoạn 2024–2030 đặt mục tiêu nâng diện tích rừng gỗ lớn lên 1 triệu ha vào năm 2030. Đây là một chiến lược then chốt. Việc phát triển rừng gỗ lớn có mã số vùng trồng và chứng chỉ FSC (Forest Stewardship Council) sẽ mang lại lợi ích kép:

  • Giảm rủi ro: Đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào có chứng nhận hợp pháp, giúp sản phẩm gỗ Việt Nam dễ dàng vượt qua các hàng rào kiểm soát và thuế quan của các thị trường khó tính như Hoa Kỳ và EU.
  • Tăng giá trị: Gỗ có chứng chỉ FSC có giá trị cao hơn, giúp tăng giá trị gia tăng cho toàn bộ chuỗi sản xuất.

2. Tháo gỡ nút thắt về vốn và đất đai

Việc phát triển rừng gỗ lớn hiện đang gặp nhiều khó khăn: quỹ đất hạn chế, vốn đầu tư lớn và thời gian trồng dài (thường từ 10 – 20 năm). Điều này đòi hỏi các giải pháp hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ Chính phủ:

  • Hỗ trợ tài chính: Cần có các gói tín dụng ưu đãi, cho vay dài hạn với lãi suất thấp, hoặc chính sách bảo hiểm rủi ro cho hộ trồng rừng và doanh nghiệp đầu tư vào rừng gỗ lớn.
  • Chính sách đất đai: Rà soát và tạo điều kiện về quỹ đất, khuyến khích các hình thức hợp tác, liên kết giữa doanh nghiệp chế biến và người trồng rừng.
  • Đầu tư công nghệ: Ứng dụng công nghệ sinh học và kỹ thuật lâm sinh tiên tiến để rút ngắn chu kỳ thu hoạch và nâng cao chất lượng gỗ.

Ông Hoài nhấn mạnh: “Nếu không tập trung phát triển rừng gỗ lớn, xuất khẩu gỗ sẽ đối mặt nguy cơ tăng trưởng chậm do không đáp ứng được yêu cầu chuẩn hóa và minh bạch chuỗi cung ứng. Ngành gỗ Việt Nam cần phải nỗ lực hơn nữa để tự chủ nguồn nguyên liệu chất lượng cao, từ đó khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường quốc tế.”

Tự chủ không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là yêu cầu sống còn để bảo vệ thương hiệu gỗ Việt Nam trong bối cảnh địa chính trị và thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp.

BLNCNC