Trong guồng quay của nền kinh tế toàn cầu, “bền vững” không còn là một khái niệm trừu tượng hay một khẩu hiệu tiếp thị, mà đã trở thành một yêu cầu bắt buộc, một thước đo năng lực cạnh tranh cốt lõi. Đối với ngành công nghiệp gỗ và nội thất Việt Nam, một ngành hàng xuất khẩu chủ lực, áp lực chuyển đổi xanh đang ngày càng hiện hữu. Được thúc đẩy bởi các chính sách lớn như Thỏa thuận Xanh của EU và cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26, tương lai của ngành gỗ không chỉ nằm ở thiết kế hay giá thành, mà phụ thuộc vào hai trụ cột chính: tính bền vững của nguồn nguyên liệu và trách nhiệm trong giảm phát thải carbon.

FSC – “Tấm Hộ Chiếu Xanh” cho Thị trường Toàn cầu

Trước khi nói về những công nghệ giảm thải phức tạp, nền tảng của một ngành gỗ bền vững bắt đầu từ nguồn gốc của nguyên liệu. Trong nhiều năm, các doanh nghiệp (DN) Việt Nam đã tuân thủ tốt việc truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp, và chứng chỉ từ Hội đồng Quản lý Rừng (FSC) đã trở thành một “tấm hộ chiếu” không thể thiếu để thâm nhập các thị trường khó tính.

Thực tế cho thấy, sản phẩm có chứng nhận bền vững đã và đang là một lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Người tiêu dùng Mỹ, thị trường chiếm tới 55% kim ngạch xuất khẩu nội thất của Việt Nam, ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường và có chứng nhận như FSC. Điều này không chỉ là xu hướng tiêu dùng mà còn là yêu cầu bắt buộc từ các nhà mua hàng lớn. Nhiều DN tiên phong đã nhận ra điều này từ rất sớm. Forexco Quảng Nam là một trong 6 DN đầu tiên của Việt Nam đạt chứng chỉ FSC về quản lý rừng bền vững từ năm 2006. Các công ty lớn khác như TAVICO TIMBER cũng nhấn mạnh việc sử dụng 100% gỗ tràm Việt Nam có chứng chỉ FSC, hay MDF VRG Kiên Giang cung cấp các dòng sản phẩm ván FSC, cho thấy đây đã trở thành một tiêu chuẩn trong ngành.

Việc sử dụng gỗ từ rừng trồng có chứng chỉ không chỉ giúp bảo vệ rừng tự nhiên mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho các loại gỗ bản địa, như cách Forexco Quảng Nam đã làm với gỗ keo hay Gỗ Hoàng Thông với gỗ cao su—một loại gỗ tái sinh được khai thác khi cây hết chu kỳ lấy mủ. Rõ ràng, FSC không chỉ là một chứng nhận, nó là sự cam kết về trách nhiệm và là ngôn ngữ chung để giao tiếp với thị trường toàn cầu về một nền lâm nghiệp bền vững.

Giảm phát thải Carbon: Từ Bắt buộc đến Lợi thế Cạnh tranh

Nếu FSC là nền tảng, thì giảm phát thải carbon chính là bước đi tiếp theo, thể hiện tinh thần kinh doanh chủ động và đón đầu tương lai. Hiện nay, hầu hết khách hàng của ngành gỗ vẫn chưa đòi hỏi các nhà sản xuất phải tiến hành kiểm kê khí nhà kính (KNK). Tuy nhiên, bài học từ ngành dệt may mất đơn hàng vào tay Bangladesh vì thiếu các tiêu chuẩn bền vững là một cảnh báo lớn, khiến các DN ngành gỗ không thể ngồi yên.

Nhận thức được điều này, nhiều công ty như Happy Furniture, Trần Đức Home, và Nghĩa Sơn đã từng bước triển khai kiểm kê KNK. Đây là một bước đi chiến lược, bởi “chuyển đổi xanh là khoản đầu tư mang tính đón đầu,” như lời giám đốc công ty Forexco Quảng Nam.

Câu chuyện của công ty Lâm Việt là một minh chứng điển hình cho việc biến thách thức thành cơ hội. Dù không nằm trong danh sách buộc phải kiểm kê, Lâm Việt đã tự mình thực hiện và nhận ra rằng, kiểm kê phát thải thực chất là việc thu thập dữ liệu và tìm ra giải pháp tối ưu. Chìa khóa thành công của họ nằm ở việc đã ứng dụng hệ thống quản trị ERP từ trước, giúp việc thu thập dữ liệu tiêu thụ năng lượng trở nên thuận tiện.

Kết quả kiểm kê mang lại một phát hiện quan trọng: 96% lượng phát thải trong hoạt động sản xuất đến từ việc tiêu thụ điện. Điều này có nghĩa là, tiết kiệm điện chính là giải pháp cốt lõi để giảm phát thải. Bằng cách áp dụng các nguyên tắc tiết kiệm điện và ứng dụng công nghệ IoT, năm 2023, Lâm Việt đã giảm được 4% lượng điện tiêu thụ, tương đương với việc tiết kiệm 1,2 tỷ đồng chi phí. Con số này chứng minh một cách thuyết phục rằng, phát triển bền vững không chỉ là chi phí mà còn có thể mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp, tạo ra lợi thế cạnh tranh kép.

Tương lai Bền vững: Công nghệ, Cam kết và Tín chỉ Carbon

Hành trình chuyển đổi xanh của ngành gỗ Việt Nam đòi hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố. Kinh nghiệm từ Lâm Việt cho thấy, yếu tố tiên quyết là sự cam kết và quyết tâm từ ban lãnh đạo, cùng với việc nắm vững công nghệ. Việc ứng dụng các phần mềm quản lý như ERP là vô cùng hữu ích trong quá trình kiểm kê và tối ưu hóa.

Hơn thế nữa, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn. Với đặc thù gắn liền với trồng rừng và sử dụng nguyên liệu bền vững, khi công tác giảm phát thải được kết nối với thị trường tín chỉ carbon, ngành nội thất sẽ có rất nhiều lợi thế. Đây là con đường để biến các nỗ lực bảo vệ môi trường thành một nguồn lực kinh tế mới.

Sự hỗ trợ từ chính sách nhà nước, như công điện của Thủ tướng nhấn mạnh việc thúc đẩy các giải pháp kinh tế tuần hoàn và hỗ trợ chứng nhận, dán nhãn sinh thái, sẽ là đòn bẩy quan trọng cho quá trình này.

Tóm lại, tương lai của ngành gỗ Việt Nam được định hình bởi màu xanh của sự bền vững. Chuyển đổi xanh không chỉ là tuân thủ quy định, mà là một chiến lược cạnh tranh toàn diện. Bằng cách đảm bảo nguồn cung nguyên liệu có trách nhiệm thông qua các chứng chỉ như FSC và chủ động đi trước một bước trong việc giảm phát thải carbon, các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ củng cố vị thế của mình trên thị trường quốc tế mà còn góp phần xây dựng một thương hiệu quốc gia uy tín, có trách nhiệm và thực sự bền vững.

BLNCNC – TỔNG HỢP