Sau ba năm thực hiện Chiến lược Lâm nghiệp, ngành lâm nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất, đặc biệt là việc nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Tuy nhiên, sau khi Luật Đất đai (sửa đổi) được thông qua, nhiều vấn đề mới đã phát sinh, đòi hỏi ngành lâm nghiệp cần phải cập nhật và điều chỉnh nhiều quy định, chính sách, cũng như các giải pháp để thích ứng với bối cảnh mới.
Những dấu ấn tích cực và khó khăn tồn tại
Trong ba năm qua, theo báo cáo của Cục Lâm nghiệp, hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách liên quan đến quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đã được triển khai đồng bộ. Cơ cấu sản xuất lâm nghiệp chuyển dịch tích cực với tốc độ tăng trưởng 4,6%/năm. Hàng năm, cả nước trồng hơn 260 nghìn ha rừng, trong đó năng suất và chất lượng rừng trồng ngày càng cao, đáp ứng hơn 70% nguyên liệu gỗ cho chế biến lâm sản, phục vụ xuất khẩu và tiêu dùng trong nước. Đặc biệt, giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản duy trì mức bình quân 15,8 tỷ USD/năm, góp phần quan trọng vào sự ổn định của nền kinh tế.
Nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng cũng đạt kết quả tích cực, với con số bình quân hàng năm lên đến 3.650 tỷ đồng. Năm 2023, nguồn thu này lên tới 4.130 tỷ đồng, trong đó 997 tỷ đồng đến từ việc bán tín chỉ carbon rừng, góp phần giảm áp lực chi ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, ông Triệu Văn Lực, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp, cũng chỉ ra rằng ngành lâm nghiệp vẫn còn nhiều khó khăn, tồn tại. Quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch 3 loại rừng vẫn còn chồng chéo, thiếu tính đồng bộ, gây khó khăn trong quá trình giao và thuê rừng. Chính sách hỗ trợ bảo vệ và phát triển rừng cũng chưa đủ mạnh để tạo động lực cho công tác bảo vệ và phát triển rừng. Hơn nữa, một số địa phương chưa quan tâm đầy đủ đến việc đầu tư ngân sách cho lĩnh vực này.
Yêu cầu bổ sung chính sách và hoàn thiện quy hoạch
Để thúc đẩy ngành lâm nghiệp phát triển bền vững, Cục Lâm nghiệp đề xuất cần bổ sung các chính sách đầu tư mới, tạo sự chuyển biến trong việc bảo vệ và phát triển rừng. Một trong những yêu cầu quan trọng là Chính phủ phê duyệt Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đồng thời nghiên cứu các chính sách ưu đãi tín dụng, bảo hiểm để thu hút sự tham gia của người dân và doanh nghiệp vào phát triển rừng trồng gỗ lớn, chế biến sâu, nhằm nâng cao giá trị gia tăng trong ngành.
Tuy nhiên, một trong những vấn đề nổi bật hiện nay là sự xuất hiện của những khó khăn mới trong việc quản lý đất đai và rừng, nhất là sau khi Luật Đất đai sửa đổi có hiệu lực vào năm 2025. Theo PGS.TS Nguyễn Bá Ngãi, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Chủ rừng Việt Nam, việc quản lý đất lâm nghiệp hiện nay gặp nhiều khó khăn do sự thiếu thống nhất trong cách xác định diện tích đất sử dụng cho mục đích bảo vệ và phát triển rừng. Đặc biệt, sự mâu thuẫn giữa số liệu của ngành Tài nguyên và Môi trường và ngành Nông nghiệp đang gây khó khăn cho công tác thống kê và theo dõi quản lý rừng.
Nhìn nhận lại quy hoạch lâm nghiệp
Trước thực tế trên, ông Nguyễn Văn Tiến, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm hoàn thiện quy hoạch lâm nghiệp, đảm bảo tính thống nhất với quy hoạch sử dụng đất ở ba cấp: cả nước, tỉnh, huyện. Việc phân bổ hợp lý quỹ đất, tăng cường khả năng tiếp cận đất đai của các chủ thể có nhu cầu sản xuất kinh doanh lâm nghiệp và bổ sung đối tượng nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất lâm nghiệp là rất cần thiết để phát huy hiệu quả công tác bảo vệ và phát triển rừng.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Quốc Trị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cũng nhận định rằng Chiến lược phát triển lâm nghiệp đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, ngành lâm nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn do những biến động khó lường từ biến đổi khí hậu, chiến tranh và các yếu tố tác động từ bên ngoài.
Kết luận: Sự cần thiết của việc điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch
Trong bối cảnh hiện nay, việc khẩn trương hoàn thiện quy hoạch lâm nghiệp, đặc biệt là việc điều chỉnh phù hợp với những thay đổi của Luật Đất đai, là vô cùng cấp thiết. Các chính sách, giải pháp cần được bổ sung và hoàn thiện để đảm bảo ngành lâm nghiệp tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế bền vững, bảo vệ môi trường và giảm thiểu biến đổi khí hậu. Cùng với đó, việc cải thiện công tác quản lý đất đai, tăng cường sự đồng bộ trong các số liệu và quy định sẽ là yếu tố then chốt để thúc đẩy ngành lâm nghiệp phát triển một cách hiệu quả và bền vững trong tương lai.
Chế Linh