Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới phát triển bền vững, giảm phát thải carbon không chỉ là một mục tiêu mà còn trở thành một yêu cầu tất yếu đối với các quốc gia và doanh nghiệp. Đặc biệt, ngành lâm nghiệp – lĩnh vực có vai trò quan trọng trong giảm phát thải khí nhà kính – đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn khi Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Thách thức giảm phát thải và áp lực từ quốc tế
Theo TS Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ phát thải CO2 trên GDP cao nhất châu Á. Điều này phản ánh thực trạng phát triển kinh tế chưa bền vững, với năng lượng, giao thông và công nghiệp là các “điểm nóng” phát thải.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, mặc dù tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 42%, nhưng đóng góp vào nền kinh tế xanh của ngành vẫn còn khiêm tốn. Các doanh nghiệp lâm sản đang chịu áp lực lớn từ cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) do Liên minh châu Âu áp dụng, yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt lượng phát thải carbon của hàng hóa nhập khẩu. Những tiêu chuẩn như không phá rừng và tính hợp pháp từ Quy định không phá rừng (EUDR) đòi hỏi các sản phẩm gỗ xuất khẩu phải có chứng chỉ hợp pháp và đáp ứng tiêu chuẩn phát thải.
Ngành lâm nghiệp trước cơ hội phát triển bền vững
CBAM và các quy định tương tự không chỉ là rào cản mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp lâm nghiệp Việt Nam chuyển đổi sang sản xuất bền vững.
- Tận dụng rừng trồng và chứng chỉ bền vững:
Việt Nam đã và đang phát triển hệ thống FLEGT và chứng chỉ FSC, đảm bảo nguồn gỗ hợp pháp và bền vững. Việc mở rộng diện tích rừng trồng tập trung và nâng cao năng suất khai thác từ rừng trồng sẽ giúp ngành tăng khả năng cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. - Tích hợp công nghệ xanh trong sản xuất:
Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến gỗ hiện đại, giảm phát thải trong quy trình sản xuất và gia tăng giá trị gia tăng của sản phẩm. - Tiếp cận thị trường khó tính:
Những thị trường như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản đặt ra các yêu cầu cao về môi trường, nhưng nếu đáp ứng được, đây sẽ là cơ hội lớn để mở rộng thị phần. Theo TS Nguyễn Quốc Việt, những tiêu chuẩn này không chỉ là thách thức mà còn giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực quản lý và gia tăng uy tín trên thị trường quốc tế.
Chiến lược chuyển đổi xanh: Không chỉ là lựa chọn
Để thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm phát thải carbon, ngành lâm nghiệp cần xây dựng các chiến lược dài hạn:
- Phát triển kinh tế lâm nghiệp tuần hoàn:
- Tận dụng tối đa phụ phẩm từ gỗ và lâm sản ngoài gỗ để giảm lãng phí.
- Xây dựng chuỗi giá trị gỗ bền vững, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.
- Hợp tác và hỗ trợ từ chính phủ:
Chính phủ cần có các chính sách đồng bộ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tài chính xanh, công nghệ hiện đại và giảm thiểu tác động từ các quy định quốc tế như CBAM hay EUDR. - Tăng cường năng lực xuất khẩu:
Các chương trình đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực xuất khẩu cần được đẩy mạnh, tập trung vào việc đáp ứng các tiêu chí ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).
Nhận diện cơ hội và thách thức
Ông Hà Đông Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng Xanh, nhấn mạnh rằng chi phí đầu tư ban đầu cho chuyển đổi xanh là cao, nhưng những lợi ích lâu dài như tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và nâng cao giá trị thương hiệu sẽ mang lại lợi thế cạnh tranh bền vững. Nếu không đáp ứng yêu cầu về phát triển bền vững, doanh nghiệp không chỉ mất cơ hội xuất khẩu mà còn gặp khó khăn trong việc thu hút đầu tư.
Lời kết
Ngành lâm nghiệp Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Việc giảm phát thải carbon không chỉ góp phần thực hiện cam kết quốc gia về phát thải ròng bằng 0 mà còn tạo bước đệm để ngành hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế xanh toàn cầu. Để đạt được điều này, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, cùng với một chiến lược rõ ràng và sự cam kết mạnh mẽ từ tất cả các bên liên quan. Xanh hóa ngành lâm nghiệp không chỉ là mục tiêu mà phải trở thành phương châm phát triển, đảm bảo vai trò then chốt trong nền kinh tế bền vững của Việt Nam.
Đình Cường