Sau khi mối lo ngại về thuế đối ứng 46% tạm lắng, ngành gỗ Việt Nam lập tức đối mặt với một thách thức được đánh giá là mang tính hệ thống và phức tạp hơn. Động thái của Bộ Thương mại Mỹ (DOC) khởi xướng điều tra ngành gỗ theo Mục 232 Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962 vào ngày 10/3, đang đặt toàn ngành vào một tình thế hoàn toàn mới.
Sự nguy hiểm của cuộc điều tra này không nằm ở các cáo buộc lẩn tránh thuế hay trợ cấp thông thường.
Bản chất của Mục 232: “An ninh Quốc gia”
Khác biệt cốt lõi nằm ở bản chất của Mục 232. Công cụ này không điều tra hành vi bán phá giá hay gian lận xuất xứ, mà xem xét liệu việc nhập khẩu các sản phẩm gỗ có đe dọa an ninh quốc gia Mỹ hay không.
Đây là một khái niệm pháp lý có biên độ rất rộng, cho phép chính quyền Mỹ có thể áp đặt các biện pháp bảo hộ trên diện rộng. Tiền lệ rõ ràng nhất là vào năm 2018, khi Mục 232 được sử dụng để áp mức thuế 25% lên thép và 10% lên nhôm nhập khẩu.
Phân tích Mức độ ảnh hưởng
1. Phạm vi tác động toàn diện Cuộc điều tra này không nhắm vào một vài quốc gia cụ thể mà là tất cả các quốc gia xuất khẩu sang Mỹ. Việt Nam bị đặt chung vào một rổ với các cường quốc xuất khẩu khác như Canada, Đức, và Brazil.
2. Bao trùm toàn bộ ngành Phạm vi điều tra “quét sạch” toàn bộ chuỗi cung ứng, từ “gỗ, gỗ xẻ” đến các “sản phẩm phái sinh như: sản phẩm giấy, đồ nội thất và tủ gỗ”. Không một phân khúc nào của ngành gỗ có thể an toàn đứng ngoài cuộc.
Lập luận Phản biện
Lý lẽ của chính quyền Mỹ là “hàng nhập khẩu giá rẻ” đang làm suy yếu ngành công nghiệp nội địa, gây đóng cửa nhà máy và mất việc làm.
Tuy nhiên, ngành gỗ Việt Nam, với sự phối hợp của Bộ Công Thương và các hiệp hội, đang chuẩn bị các cơ sở dữ liệu và lập luận để phản biện. Các lập luận chính tập trung vào:
Sự thiếu hụt lao động: Vấn đề cốt lõi của Mỹ không phải là cạnh tranh, mà là họ thiếu lao động lành nghề trong ngành chế biến gỗ và sản xuất nội thất. Đây là lĩnh vực thâm dụng lao động mà Mỹ không còn thế mạnh.
Gánh nặng cho người tiêu dùng: Trong bối cảnh lạm phát cao, việc áp thêm thuế sẽ chỉ tăng gánh nặng cho chính người tiêu dùng Mỹ khi mua nhà và nội thất.
Nhu cầu thực tế: Năng lực sản xuất nội địa của Mỹ được cho là chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường.
Triển vọng và Hành động
Kịch bản thực tế nhất không phải là một mức thuế “sát thủ”, mà là một mức thuế phổ quát (có thể từ 10-25%) dựa trên tiền lệ của nhôm thép. Mức thuế này, dù thấp hơn con số 46% từng bị đe dọa, vẫn đủ sức ăn mòn đáng kể lợi nhuận của ngành.
Như các chuyên gia đã cảnh báo, ngành gỗ phải chuẩn bị cho một giai đoạn “kiện tụng liên tục”. Đây không còn là vấn đề của riêng doanh nghiệp, mà đòi hỏi sự chung tay của toàn ngành. Tính minh bạch, khả năng chứng minh nguồn gốc gỗ hợp pháp, và nỗ lực chống gian lận xuất xứ một lần nữa trở thành “tấm khiên” phòng thủ quan trọng nhất.
BLNCNC