Các công ty nông, lâm nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp quy mô lớn, bảo vệ rừng, và thúc đẩy kinh tế – xã hội ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, quá trình sắp xếp, đổi mới các đơn vị này đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là những bất cập liên quan đến quản lý đất đai.
Hiện trạng và kết quả ban đầu
Dù có những tiến bộ nhất định, việc tái cơ cấu các công ty nông, lâm nghiệp vẫn diễn ra chậm. Theo báo cáo, chỉ 161/256 công ty đã hoàn thành sắp xếp, đổi mới. Hai tổng công ty lớn là Tổng công ty Giấy Việt Nam và Tổng công ty Cà phê Việt Nam vẫn chưa đạt mục tiêu. Tỷ lệ hoàn thành chỉ đạt khoảng 63%, để lại một khoảng cách lớn trong việc thực hiện Nghị quyết 30-NQ/TW và các yêu cầu của Chính phủ.
Ở chiều tích cực, một số tập đoàn và tổng công ty, như Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam hay Tổng công ty Lâm nghiệp Việt Nam, đã gặt hái thành công, tạo công ăn việc làm và ổn định đời sống người lao động, đặc biệt tại các khu vực khó khăn. Tuy vậy, những mô hình thành công này chưa đủ sức lan tỏa để giải quyết các điểm nghẽn chung.
Nguyên nhân chính: Điểm nghẽn đất đai
Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề tranh chấp, lấn chiếm và sử dụng đất không hiệu quả. Lịch sử giao khoán đất rừng và đất sản xuất nông nghiệp trước đây để lại nhiều hệ lụy, từ việc thiếu căn cứ pháp lý để xử lý tranh chấp, đến những sai phạm trong quản lý, sử dụng đất.
Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, đo đạc, cắm mốc giới và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làm gia tăng khó khăn trong việc triển khai các phương án tái cơ cấu. Điều này không chỉ cản trở tiến độ mà còn tạo ra những rủi ro tiềm tàng về bất ổn xã hội tại địa phương.
Yêu cầu cấp thiết từ Trung ương
Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành và địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện các nhiệm vụ liên quan.
- Đối với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn:
- Hướng dẫn triển khai các quy định pháp lý liên quan như Nghị định số 04/2024/NĐ-CP và Nghị định số 118/2014/NĐ-CP, đảm bảo không có khoảng trống pháp lý.
- Phối hợp với các địa phương để hoàn thiện các phương án sắp xếp, đổi mới trước ngày 31/10/2024.
- Đối với Bộ Tài chính:
- Đề xuất cơ chế hỗ trợ công ty mất khả năng thanh toán.
- Bổ sung vốn điều lệ cho các công ty 100% vốn nhà nước để duy trì hoạt động.
- Đối với Bộ Tài nguyên và Môi trường:
- Đẩy nhanh việc đo đạc, lập bản đồ địa chính, và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
- Hỗ trợ địa phương xử lý các tranh chấp đất đai và thu hồi đất sử dụng sai mục đích.
Những giải pháp then chốt
- Hoàn thiện cơ chế pháp lý:
Chính phủ cần kịp thời ban hành các nghị định sửa đổi, bổ sung nhằm giải quyết triệt để các vướng mắc trong quản lý và sử dụng đất đai. - Tăng cường phối hợp giữa các cấp:
Bộ, ngành và địa phương phải phối hợp chặt chẽ để rà soát, đánh giá hiện trạng đất đai, từ đó xây dựng phương án sử dụng đất khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. - Kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện:
Các địa phương cần đẩy mạnh giám sát, xử lý nghiêm các vi phạm trong quản lý đất, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình triển khai phương án sắp xếp. - Phát triển mô hình kinh doanh hiệu quả:
Các công ty nông, lâm nghiệp cần được hỗ trợ để xây dựng mô hình kinh doanh bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế với bảo vệ tài nguyên và an sinh xã hội.
Triển vọng và thách thức phía trước
Với yêu cầu hoàn thành sắp xếp trong năm 2024, nhiệm vụ đặt ra là vô cùng nặng nề. Thành công của quá trình tái cơ cấu sẽ không chỉ tạo động lực cho ngành nông nghiệp, lâm nghiệp mà còn góp phần ổn định đời sống nhân dân, đặc biệt tại các vùng khó khăn.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự cam kết chính trị mạnh mẽ từ Trung ương đến địa phương, cùng với sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp. Đất đai không chỉ là tài sản mà còn là nguồn lực chiến lược, cần được quản lý và khai thác hiệu quả để phục vụ cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
Thanh Sơn