Trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới phát triển bền vững, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, Việt Nam với lợi thế là quốc gia trồng rừng hàng đầu đã nhận thấy tiềm năng lớn từ việc tham gia thị trường tín chỉ carbon. Đây không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là trách nhiệm môi trường, góp phần quan trọng trong việc đạt được các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.
Rừng: Công cụ hấp thụ và lưu trữ carbon hiệu quả
Rừng, với khả năng hấp thụ và lưu trữ khí CO2, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Năm 2023, ngành lâm nghiệp Việt Nam đã bán thành công 10,3 triệu tín chỉ carbon (tương đương 10,3 triệu tấn CO2) với tổng giá trị 51,5 triệu USD, thông qua hợp đồng với Ngân hàng Thế giới (WB). Đây là một trong những thương vụ lớn, khẳng định vị thế của Việt Nam trong thị trường tín chỉ carbon rừng toàn cầu.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ông Lê Minh Hoan, nhấn mạnh:
“Thị trường mua bán tín chỉ carbon sẽ ngày càng sôi động. Ngành nông nghiệp và lâm nghiệp Việt Nam cần đón đầu xu hướng này để gia tăng lợi nhuận và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững.”
Ngoài lâm nghiệp, các lĩnh vực như chăn nuôi và trồng trọt cũng có tiềm năng tham gia thị trường tín chỉ carbon thông qua mô hình sản xuất giảm phát thải như nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, hữu cơ. Chương trình Khí sinh học ngành chăn nuôi Việt Nam là minh chứng khi đã bán được hơn 3 triệu tín chỉ carbon, thu về 8,1 triệu USD.
Tiềm năng thị trường tín chỉ carbon từ rừng
Theo các chuyên gia, Việt Nam có khả năng giảm phát thải khoảng 57 triệu tấn CO2 mỗi năm, tương đương 57 triệu tín chỉ carbon. Nếu giao dịch thành công, giá trị mang lại có thể đạt 300 triệu USD/năm.
Cơ chế REDD+ (Cơ chế giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng) là một công cụ quan trọng giúp Việt Nam tiếp cận nguồn tài chính quốc tế để phục hồi và bảo vệ rừng. Tổng giá trị thị trường tín chỉ carbon rừng toàn cầu năm 2023 đạt 2 tỷ USD và được dự báo sẽ tăng lên 20 tỷ USD vào năm 2030.
Tuy nhiên, mức giá tín chỉ carbon rừng hiện nay ở Việt Nam, trung bình 5 USD/tấn, vẫn thấp hơn so với kỳ vọng. Một trong những thách thức là tăng cường năng lực quản lý bền vững rừng để nâng giá trị tín chỉ carbon trong các giao dịch tương lai.
Áp lực và cơ hội từ thị trường quốc tế
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU), áp dụng từ năm 2023 và dự kiến triển khai toàn diện vào năm 2026, đặt ra thách thức cho các ngành xuất khẩu như gỗ và sản phẩm gỗ. Điều này yêu cầu các doanh nghiệp phải chuyển đổi sang sản xuất bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn giảm phát thải.
Dù vậy, ngành gỗ Việt Nam vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng đáng kể. Trong hai tháng đầu năm 2024, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tăng 59% so với cùng kỳ năm trước, với mục tiêu đạt 16 tỷ USD năm 2024 và 25 tỷ USD năm 2030.
Ông Phùng Quốc Mẫn, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM, chia sẻ:
“Quản lý rừng bền vững không chỉ giúp tăng hấp thụ carbon mà còn mang lại nguồn tài chính xanh, gia tăng hiệu quả kinh tế cho người trồng rừng.”
Giải pháp tăng cường tiềm năng tín chỉ carbon
PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Tài nguyên và Môi trường, nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp cải thiện khả năng hấp thụ carbon:
- Quản lý rừng bền vững: Áp dụng công nghệ và phương pháp hiện đại để gia tăng hấp thụ carbon rừng.
- Mở rộng diện tích rừng: Phục hồi rừng và bảo vệ rừng tự nhiên.
- Đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp: Thúc đẩy mô hình nông nghiệp giảm phát thải, tăng tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Nếu triển khai hiệu quả, tín chỉ carbon không chỉ là giải pháp tài chính mà còn là chiến lược phát triển bền vững, giúp Việt Nam vừa đạt mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, vừa tạo giá trị kinh tế lớn cho ngành nông nghiệp và lâm nghiệp.
Thanh Sơn